802 procent normy

Skąd tytuł akcji – obecnie niewiele mówiący nie tylko obcokrajowcom, ale i nam samym?

802 procent normy, np. w wydobyciu węgla czy budowie mieszkań, które mieli wypracowywać na przełomie lat 40. i 50. przodownicy pracy, jest symbolem ówczesnej propagandy. Równie dobrze mogłoby to być 300, 500, a nawet 2000  procent normy, bo i takie rekordy według oficjalnych doniesień padały.

Wystawa oraz album fotografii "802% normy" przypominają twórczość Wiktora Pentala i Henryka Makarewicza - dokumentalistów pierwszych lat budowy Nowej Huty. Kiedy oglądamy ich zdjęcia, uderza w nich pewien wspólny ton: silnie zaznaczony odautorski komentarz, często ironiczny wobec rzeczywistości - stąd przez dziesięciolecia wiele z tych zdjęć nie mogło się nigdzie ukazać. W ich fotografiach widać odbicie ówczesnych światowych trendów, do których nawiązywali dzięki intuicji i wrażliwości. Choć zostały wykonane niemal w całości w Nowej Hucie, opowiadają o atmosferze lat 50. i 60. w całej Polsce. Każdy, kto pamięta tamte czasy, odnajdzie w nich cząstkę własnych wspomnień. Kto tej epoki nie zna, odbierze te zdjęcia jako obrazy uniwersalne.

Henryk Makarewicz (1917 – 1984), operator Polskiej Kroniki Filmowej, nie rozstawał się z aparatem fotograficznym. Wiktor Pental (ur. 1920), budowniczy Nowej Huty, doglądał w ramach obowiązków każdego niemal zakamarka nowego miasta. Najcenniejsze i najbardziej sugestywne fotografie obu autorów to obrazy przez nikogo nie zamawiane, za których kształt i treść odpowiadają oni sami. W tym tkwi źródło niepowtarzalnej siły nowohuckich zdjęć, które tworzą wyjątkowy zapis minionego czasu.

AKCJA WYSTAWIENNICZA

W lipcu 2007 roku przodownicy pracy powrócili na ulice miast. Fundacja Imago Mundi we współpracy z Kolektywem Fotografów Visavis.pl przeprowadziła akcję wystawienniczą prezentującą dwieście nie znanych szerzej zdjęć Henryka Makarewicza i Wiktora Pentala. Ekspozycję w Sali Marmurowej Pałacu Kultury i Nauki wsparły rozwiązania multimedialne –  film dokumentalny „Utopia realna” w reżyserii Andrzeja Kramarza i Renaty Plagi oraz fotokasty – cykle fotografii wzbogacone o komentarz świadków minionej epoki. Zaprezentowano także instalację przestrzenną projektu Anny Gawlikowskiej.

Dzięki wykorzystaniu nośników zewnętrznych – citylightów i billboardów – zdjęcia na miesiąc wtopiły się w pejzaż stolicy. Na elewacji Pałacu Kultury i Nauki zawisły gigantyczne portrety budowniczych Nowej Huty (każdy o powierzchni 1200 m2), towarzysząc przechodniom w całej Warszawie.

Fot. Łukasz Trzciński

W grudniu 2007 roku zdjęcia nowohuckich autorów zaprezentowane zostały tam, gdzie większość z nich powstała – w Nowej Hucie. Rewitalizacja dawnego kina „Światowid” (działało w latach 1958-92), które stało się salą ekspozycyjną oraz wystawienie części prac na Małym Rynku w Krakowie pozwoliło na niestandardowe splecenie myśli artystycznej z urbanistyczną. Plenerowa część wystawy stała się łącznikiem między historycznym centrum Krakowa a jego najmłodszą siostrą, Nową Hutą.

Wernisaż wystawy "802% normy" w dawnym kinie "Światowid". Fot. Michał Łuczak