DOM/HOME

Na fotografiach Andrzeja Kramarza i Weroniki Łodzińskiej nie ma ludzi. Są puste wnętrza: prycze w schronisku dla bezdomnych, pokoje panieńskie, cele polskich zakonników, mieszkania kolekcjonerów, wozy cyrkowe... A jednak każde z tych miejsc jest zarazem portretem swego właściciela; więcej mówi o jego sytuacji życiowej, zainteresowaniach, charakterze i stanie ducha, niżby może on sam chciał albo nawet mógł opowiedzieć. Te piękne i niezwykle intrygujące zdjęcia można studiować bez końca i z satysfakcją znaną być może tylko detektywom rekonstruować w myśli historię każdego z mieszkańców. Antropologiczne z gruntu fotografie Andrzeja Kramarza i Weroniki Łodzińskiej mają odświeżającą moc: zmieniają spojrzenie widza na otaczający świat i jego własny, niby tak dobrze znany, dom.

Wystawa DOM/HOME: 25 kwietnia - 30 sierpnia 2009, Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, ul. Krakowska 46

Fot. z cyklu "1,62 m.kw. domu". Największy w Polsce dom dla bezdomnych mieści się w Nowej Hucie przy ul. Makuszyńskiego. Wczesną jesienią przebywa w nim ponad sto osób, ale w sezonie zimowym liczba ta wzrasta do trzystu. 90% sypiających tu mężczyzn ma problemy z alkoholem, 80% wyrok za sobą - najczęściej za niepłacone alimenty lub przemoc w rodzinie. Najmłodszy ma 24 lata, najstarszy 79 lat. Warunkiem przebywania w noclegowni jest zachowanie abstynencji (przynajmniej na terenie ośrodka) i współpraca z pracownikiem socjalnym. "Domy" na zdjęciach należą do nielicznych, którzy w prowizoryczny sposób starają się odbudować wspomnienia z dawnego życia.

Fot. z cyklu "Pokoje panieńskie". Moquattam, koptyjska dzielnica Kairu, to wysypisko śmieci dwunastomilionowego miasta. Wory zwożonych śmieci sięgają czwartego piętra ceglastych slumsów. Wszyscy żyją tu z segregacji odpadów. Najgorsze są odpady szpitalne. Kobiety gołymi rękami oddzielają zużyte igły od gumowych rurek z resztkami krwi. Unosząca się w powietrzu mgła odoru i kwasów nie pozwala oddychać i szczypie w oczy. Weronika Łodzińska-Duda fotografowała w Moquattam pokoje niezamężnych dziewcząt. Niektóre z nich noszą złote bransolety na znak, że zostały przyrzeczone mężczyznom, których wybrali rodzice. Z reguły są to ich kuzyni.

Fot. z cyklu "Wozy cyrkowe". Cyrkowiec pracuje tak długo, jak długo jest w dobrej kondycji i ma interesujący program. Jego pracę reguluje kontrakt, a życiem rządzi stres - nie tylko związany z występami, ale też koniecznością pozostawania młodym i sprawnym. Kiedy traci pracę, traci wszystko, również to, od czego jest uzależniony: możliwość ciągłego przemieszczania się.

*************

Projekt "DOM/HOME" otrzymał wiele prestiżowych nagród w kraju i za granicą, m.in.: EPSON Photo Art Award (2005), Photopoland 2007, European Bank Award 2008 i Nagrodę „Newsweek Polska". Był prezentowany na wystawach we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Czechach, Słowacji, Grecji i na Węgrzech.

"Fotografie Andrzeja Kramarza i Weroniki Łodzińskiej przynoszą oryginalne spojrzenie na dom. Stwarzają obraz nie tylko osobliwie piękny, ale i zaskakująco niepokojący - jak zawsze, kiedy zaglądamy nie tylko do czyjegoś świata, lecz także w głąb jego samego, a może nawet do wnętrza jego snu. Pokazują domy tradycyjne, w których królują święte obrazy, haftowane serwety i piramidy puchowych poduszek, a obok osobliwie ascetyczne mieszkania artystów cyrkowych, prowizoryczne sypialnie kierowców tirów, domostwa kolekcjonerów osobliwości i zadziwiające różnorodnością cele ekscentrycznych zakonników. Kiedy przyglądam się tym fotografiom, pojawia się refleksja, że dla wielu z nas dom jest tak bliski, oswojony i stale obecny, że stał się wręcz niezauważalny i przez to nieznany. Dopiero kontakt z różnorodnymi i kontrastowymi wcieleniami domu pokazuje pęknięcie współczesności - całą jej niepoukładaną mozaikowość i bogactwo. Te wizualne traktaty na temat domów są w istocie portretami współczesnego człowieka.(...)"

[Bartłomiej Dobroczyński, fragment wstępu do katalogu wystawy w Muzeum Etnograficznym w Krakowie]